Whisper: bedrijf en overheid

De Whisper: Schoolvoorbeeld van succesvolle  publiek-private samenwerking (pps)

(speech van Hans van der Ven bij de overdracht van de eerste Whisper aan de gemeente Apeldoorn en Veolia Transport – 9 juli 2009)

Innovaties  kenmerken zich door de veelheid aan tempowisselingen. Het is hollen of stilstaan, maar met het vooruitzicht dat gestaag vooruitgang wordt geboekt. Dat geldt ook voor de  Whisper, een technologische vernieuwing zonder weerga, in innovatiejargon een ‘step change’.  Innoveren betekent ontdekken, niet alleen in technologische zin, maar ook  in de manier waarop je met andere partijen  je droom probeert waar te maken. Om die reden is de Whisper ook al opmerkelijk, het is een voorbeeld van succesvolle publiek-private samenwerking (pps), waarbij overheden en bedrijfsleven samen optrekken. Het kan dus wel, pps die vruchten afwerpt,  na  die vele moeizame initiatieven die de afgelopen jaren in schoonheid zijn gestorven.

Wat is er voor bijzonders aan de Whisper, de eerste elektrische bus die vanaf vandaag in Apeldoorn gaat rijden? Innovatie in elektrisch vervoer is momenteel aan de orde van de dag. Je wordt er publicitair mee doodgeslagen. Toch is 9 juli 2009  een buitengewone mijlpaal. Na een jarenlange ontwikkelfase wordt een zeer complex innovatief product, TheWheel, met een enorm potentieel toepassingsgebied in de praktijk op zijn waarde beoordeeld. Het openbaar vervoer, een bikkelharde markt met passagiers als kritische jury, vormt de ultieme  test. Slaag je daar, dan slaag je overal.

De Whisper is om een drie redenen bijzonder:

1. de technische exceptionaliteit van de in de Whisper toegepaste vindingen
2. de gevolgen daarvan voor het grootste probleem van onze tijd, de CO2-problematiek.
3. de samenwerking die er toe heeft geleid dat de bus werkelijk in Apeldoorn kan gaan rijden.

Om met het eerste te beginnen. Arjan Heinen, oprichter-grootaandeelhouder van e-Traction en de peetvader van de Whisper, kent een lange geschiedenis van het bedenken van grote doorbraken in de elektrische aansturing van voertuigen. Met de ware geest van een uitvinder heeft hij met zijn mensen een kennis ontwikkeld op het gebied van integrale elektrische aansturing van voertuigen die zijn tijd ver vooruit is.

Een drietal unieke patenten zijn door hem gedeponeerd: één betreffende het integrale elektrische systeem van aansturing van het voertuig; een tweede over het in het wiel plaatsen van de elektromotor inclusief de bijbehorende elektronische aansturing; en een derde over de wijze van koeling van de wielnaafmotoren. De gevolgen van deze zeer complexe vindingen zijn fenomenaal. Op basis van in vorige testen reeds opgedane ervaringen wordt verwacht dat de nieuwste generatie Whispers maar liefst 50% brandstofbesparing, 50% emissiereductie en 90% geluidsreductie zal opleveren. Om nog maar te zwijgen van de verwachte reductie van onderhoudskosten omdat 80% van de bewegende delen – de achilleshiel van elk voertuig – overbodig zijn geworden. Er zijn in de Whisper eenvoudigweg minder onderdelen die kunnen slijten. De optelsom van al deze voordelen maakt dat de Whisper geen evolutie  vertegenwoordigt maar een revolutie.

Ten aanzien van de CO2-problematiek een korte conclusie: de transportsector is na de elektriciteitssector de grootste vervuiler van de atmosfeer als het gaat om CO2. Er is genoeg wetenschappelijke duidelijkheid dat we op een gigantische milieuramp afstevenen als we de CO2-problematiek niet aanpakken. De in de Whisper toegepaste technologie is niet alleen geschikt voor bussen maar ook voor andere soorten vervoer zoals personenauto’s. Mocht deze proef in Apeldoorn slagen, dan is er geen futuristische maar hedendaags concrete oplossing voor een deel van de CO2-uitstoot.  Ons wagenpark kan echt elektrisch worden.

De keuze voor een stadsbus als pilot voor de elektrische wielnaafmotor is een bewuste. De bussector heeft een aantal kenmerken die haar tot een ideale proeftuin voor TheWheel maakt.

Een bus

• rijdt heel veel kilometers
• heeft een groot brandstofverbruik per kilometer (1 op 2)
• kent een hoge aanschafprijs waardoor de ombouwkosten naar TheWheel relatief gezien gering zijn
• bussen vervoeren veel mensen waardoor de nieuwe technologie breed bekend kan worden
• de overheid ijvert voor substantiële CO2-reducties. Het openbaar vervoer is een terrein waar ze die reductie  relatief snel kan afdwingen

Zoals gezegd is de Whisper een schoolvoorbeeld van succesvolle publiek-private samenwerking. Niet zonder reden brengen we dit punt apart naar voren. Buitenstaanders hebben er geen idee van welke barrières er op organisatorisch, vervoerstechnisch en financieel gebied of qua garanties, verzekeringen, subsidie en goedkeuringstrajecten overwonnen moeten worden om één enkele bus daadwerkelijk aan het rijden te krijgen. Alleen dankzij het feit dat een groep partners - van volstrekt andere achtergronden en met volstrekt andere beweegredenen – de wil heeft om het Whisper-project te laten slagen, is dit ook werkelijk gelukt. ‘We don’t take no for an answer’, zo kan het gezamenlijk devies worden omschreven. De gemeente Apeldoorn, de provincie Gelderland, het ministerie van Verkeer & Waterstaat, Veolia, e-Traction en Eneco verdien meer dan een pluim. Ze hebben alle op eigen wijze hun nek uitgestoken opdat wij hier vandaag kunnen staan.

Drie voorbeelden:

1. gemeente Apeldoorn - Het engineeringsdeel van de Whisper kost relatief veel tijd. Het is dankzij een werkelijk uitzonderlijke stap van de gemeente Apeldoorn dat deze engineering vroegtijdig heeft kunnen beginnen. De gemeente gaf hiervoor voorfinanciering, terwijl het totale project in Den Haag  nog wachtte op goedkeuring. Een dergelijke daadkracht is in ambtelijk Nederland uitzonderlijk.
2. Veolia Transport - Veolia Transport heeft zich vol achter het Whisper-project gezet, maar waarom zouden ze dit eigenlijk doen? Veolia verdient zijn business door bij concessieverleningen de beste aanbesteding te doen. De afgelopen jaren is de vervoersmarkt door de vergunning verlenende Nederlandse overheden enorm uitgeknepen; de lokale vervoerder heeft nauwelijks ruimte meer voor research en ontwikkeling. Innovatie betekent voor zo’n vervoerder extra kosten door onregelmatigheid, extra uitval en hogere inefficiëntie. Desondanks doet Veolia zeer gemotiveerd mee met de Whisper, dit vanuit de filosofie dat Veolia op lange termijn, als ‘s werelds grootste openbaar vervoersbedrijf, alleen succesvol kan blijven wanneer ze veilige en duurzame mobiliteitsoplossingen aanbiedt. De Whisper wordt dan ook vanuit Frankrijk, de thuisbasis van Veolia, nauwlettend gevolgd. Dergelijke partners zijn in vervoersland uiterst zeldzaam.
3. overheid - Tot slot een blijk van waardering voor de rol van het Ministerie van Verkeer & Waterstaat en de provincie Gelderland. De Whisper heeft van beide overheden een bijdrage mogen ontvangen. Gezien de grootte van het bedrag kan gesteld worden dat zonder deze bijdrage Stichting TheWhisper niet eens zou zijn opgericht. Het overheidsbeleid heeft in deze geprikkeld en gewerkt.

Als u al deze spelers bij elkaar zet dan zal het u duidelijk zijn dat een wereldvinding op ‘automotive’ gebied maar een hele kleine kans heeft om überhaupt door het woud van subsidies, vergunningen, aansprakelijkheden, garanties en rapportages heen te komen. Het feit dat van de 7 projecten die landelijk door het ministerie van V&W worden gesteund de Whisper als eerste met een rijdende bus van start gaat spreekt boekdelen over de gedrevenheid van al onze partners.

Wij zijn ervan overtuigd dat de komende anderhalf jaar in Apeldoorn geschiedenis wordt geschreven: de plaats waar de Whisper voor het eerst voor iedereen zichtbaar, voelbaar, hoorbaar, beschikbaar is.  Waar getest wordt wat de wielnaafmotor de burger te bieden heeft:

• 50% minder brandstofverbruik, verbetering van de persoonlijke CO2 footprint
• Minder fijnstof in de stad
• Minder geluidsoverlast van bussen in doorgaande straten
• Comfortabeler rijden voor passagier en chauffeur
• In de toekomst: goedkopere buskosten per kilometer

Over dat laatste nog een opmerking. Bij een seriegrootte van 100 stuks zijn de totale kosten van een Whisper gedurende zijn levensduur lager dan die van bestaande bussen. De Whisper is dus niet een milieuvinding, die geld kost, maar juist één die geld oplevert. Als over 20 jaar het begrip wielnaafmotor wijd en zijd bekend is dan is dat hier in Apeldoorn begonnen.